ارزیابی درد در موش سور ی و رت

 ارزیابی درد در موش سور ی و رت

  تعریف : درد عامل مراجعه به درمانگر است. (international association for the study of pain )IASP عبارتست از تجربیات عاطفی و احساسات ناخوشایندی که به دنبال


انواع درد: در یک دسته بندی کلی درد را به دو نوع Neuropathic , Nociceptive تقسیم می کنند. Nociceptive pain دردی است که توسط یک محرک آسیب رسان در گیرنده های درد (Nociceptors) ایجاد می شود و از طریق آورنده های پیام درد از راه نخاع به مغز رفته و پردازش می شود. Neuropathic pain دردی است که در اثر اسیب به نورون ایجاد می شود و فاقد گیرنده می باشد.

در دسته بندی دیگر می توان درد را به انواع Visceral و Somatic تقسیم کرد. درد ویسرال یا احشایی از ارگان های داخلی بدن ناشی منشأ می گیرد در حالی که درد سوماتیک ،‌دردی است که از پوست، ماهیچه، استخوان و مفصل ها آغاز می شود و خود به دو دسته ی superficical (سطحی یا پوستی) و deep somatic pain تقسیم می شود.

مکانیسم ایجاد دردهای Nociceptive :‌

ایجاد یک درد Nociceptive شامل چهار مرحله است: 1- Transduction 2- Transmission 3- perception 4- Modulation

* Transduction :‌فرایندی است که طی آن انرژی محرک در گیرنده به انرژی الکتریکی عصب تبدیل می شود. یک محرک آسیب رسان مثل حرارت، یا جراحت می تواند با ایجاد Break down در بافت باعث آزاد شدن مدیاتورهایی از جمله سروتونین، پروستوگلاندین ، substance ، برادی کینین، هیستامین و ...از سلول ها شود. این مدیاتورها با اثر بر Nociceptors می توانند باعث تحریک نورون و یا تسهیل در نورون شوند. (‌همچنین این مدیاتورها می توانند در اثر التهاب آزاد شوند).

* Transmission : پس از ایجاد پیام در گیرنده ی درد انتقال پیام از نورون به نورون دیگر اتفاق می افتد و از طریق شاخه ی خلفی نخاع(dorsal horn) به مغز می رسد. این انتقال از طریق نوروترنسمیترهای تحریکی مثل گلوتامات و آسپارتات انجام می شود. دو نوع فیبر عصبی مسئول انتقال این پیام ها می باشند:

1- A- Delta‌: فیبرهای میلین دار و ضخیم با سرعت  انتقال پیام بسیار زیاد( حدود m/s 30-6 ) هستند و دردهای sharp و تیز را منتقل می کنند . این فیبرها در نخاع با فیبرهای Neospinothalamic track که مسیر سریع انتقال درد است سیناپس برقرار می کند. (‌محل به وجود آمدن دردهایی که از این مسیر منتقل می شوند به صورت دقیق در مغز localize می شود).

2- C- fiber : فیبرهای بدون میلین ونازک هستند و سرعت  انتقال ایمپالس در آن ها حدود m/s 2-5/0 است . این فیبرها در نخاع با فیبرهای Paleospinothalamic track که مسیر آهسته ی انتقال پیام است سیناپس برقرار می کنند. دردهایی که از این مسیر منتقل می شوند به مقدار کمتری localize می شوند. ( یعنی محل دقیق درد مشخص نیست).

نکته ی حائز اهمیت اینکه الزاما همه ی پیام هایی که به نخاع می رسند facilitate نشده و به مغز انتقال نمی یابند. زیرا برخی از اینترنورون های مهاری موجود در نخاع با واسطه ی نوروترنسمیتر های مهاری GABA ، اندورفین ها، و... در برخی موارد از انتقال ایمپالس به سطوح بالاتر جلوگیری می کنند. این عملکرد مهاری نخاع به عنوان یک سیستم محافظتی برای بدن محسوب می شود. زیرا به طور کلی درد باعث ایجاد تغییراتی همچون افزایش فشار خون، تاکی کاردی و حتی بیهوشی می شود که در بسیاری از موارد مطلوب نیست. این مساله بیانی از Gate control theory در مورد درد می باشد ( بنابراین آنچه گفته شد، درد می تواند در اثر تحریک یک گیرنده یا بدون تحریک گیرنده خاص ایجاد شود. به علاوه مطابق  Gate control theory هرتحریکی که در گیرنده ها ایجاد شد الزاماً منجر به احساس درد نمی شود).

*‌ perception : مجموعه فرآیندهایی است که در مغز  اتفاق می افتد و موجب ادراک پیام درد می شود که مکانیسم آن هنوز ناشناخته است.

*‌ Modulation : این فاز شامل واکنش مغز به پیام درد است به این صورت که پیام هایی از مغز صادر می شود و بسته به مسیر و گیرنده ی درد می تواند تسهیل کننده یا مهار کننده ی انتقال درد باشد.

علاوه بر دسته بندی هایی که تاکنون برای درد گفته شد، می توان انواع درد را از دو زاویه دیگر بررسی کرد؛ درد مزمن و درد حاد.

Acute pain : پیش این به دردهای کوتاه با میزان بروز بالا درد حاد گفته می شد . در فیزیولوژی به دردهایی گفته می شود که firing rate عصب در آنها بالا باشد. تعداد ایمپالس های زیادی در واحد زمان به مغز ارسال کند. در واقع Perception مغز از شدید و ضعیف بودن درد ،‌تنها به firing rate مربوط است. تعریف دیگری که می توان برای دردهای حاد ارائه داد به این صورت است :‌احساس ناخوشایندی است که در اثر یک تروما که ممکن است به آسیب بافتی ختم شود به وجود می آید و در آن هم حس (sensory) هم احساسات (emotion) و هم ادراک (cognition) درگیر است.

Chronic pain : از نظر بالینی دردی است که طول مدت آن بیشتر از طول دوره ی درمان باشد و از نظر شدت هم قابل توصیف نیست. آسایش بیمار را می گیرد و life style را تغییر می دهد.

 

مدل های آزمایشگاهی ارزیابی درد:‌

* مدل های ارزیابی درد حاد (Tail pinch test, foot flick test, Tail immersion test , Hot plate test, Tail flick test )‌

Tail flick test: برای انجام این تست از دستگاهی به شکل مقابل استفاده می شود بعضی از انواع این دستگاه دارای محفظه ای برای نگه داشتن حیوان می باشد ودر بعضی دیگر با دست حیوان را بر روی دستگاه نگه می داریم. دم حیوان را روی سوراخی در سطح دستگاه قرار می دهیم که از آن نوری خارج شده و ایجاد حرارت می کند.

پس  از روشن کردن دستگاه حیوان شاهد که هیچ دارویی نگرفته است به سرعت دم خود را  flick می کند اما اگر به حیوان تست ماده ای با خاصیت ضددرد ( مثل مورفین) داده شده باشد زمان بیشتری برای مشاهده رفلکس Tail flick  لازم است . هر قدر فاصله ی زمانی بین تابش نور تا مشاهده ی رفلکس بیشتر باشد یعنی ماده ی مورد آزمایش خواص ضد درد قوی تری دارد.

** نکته ی بسیار مهمی که در انجام تست های ارزیابی درد باید به آن توجه کرد اینکه براساس ethics( اصول اخلاقی) برای هرکدام از این آزمایش ها یک cut –off time مشخص شده است به  این معنی که تمامی  این آزمایش ها بایددر یک زمان معینی متوقف شود حتی اگر از انجام آزمایش جوابی نگرفته باشیم مثلا cut off time در Tail flick test در حدود 10 تا 12 ثانیه است و اگر در این مدت حیوان دم خود را از روی روزنه کنار نکشید باید برای جلوگیری از آسیب رسیدن به حیوان، تست را متوقف کرد.

Tail immersion test : دم حیوان مورد آزمایش را در یک ظرف آب گرم با دمای مشخص ( بین 46 تا 57 درجه) قرار می دهیم و زمانی که طول می کشد تا دمش را از آب خارج کند اندازه می گیریم.

Tail pinch test : در این آزممون دم حیوان را با استفاده از ابزاری مثل کلیپس تحریک می کنیم زمانی که طول می کشد تا حیوان برگردد و عامل فشار دهنده را گاز بگیرد،‌یادداشت کرده و گزارش می دهیم.

Hot plate test‌: در این روش حیوان مورد آزمایش را بر روی یک صفحه ی داغ ! با دمای 55 درجه سانتیگراد قرار می دهیم. بعد از چند ثانیه، حیوان رفتارهایی را نشان می دهد که مورد توجه قرار می گیرند. این رفتارها عبارتند از ایستادن روی پاهای عقب، لیسیدن دستها یا licking و jumping که تعداد یکی از این رفتارها را در یک بازه ی زمانی ( مثلا 40 ثانیه) شمرده و به عنوان معیاری از شدت درد گزارش می کنیم. Cut – off time برای این آزمون 30-40 ثانیه است. ضمناً این آزمون برای هر دو گروه شاهد و تست به یک صورت انجام می شود.

* مدل های ارزیابی درد مزمن : Subcutaneous hypertonic saline test , Writing test(acetic acid) که اساس آنها رفلکس است و Formalin test که اساس آن بررفتار حیوان است.

Writing test : اسید استیک 6/0% را با دوز 1/0 میلی لیتر به ازای هر 10 گرم وزن حیوان به صورت IP تزریق می کنیم. پس از 15 دقیقه علائم شروع درد مزمن در حیوان مشاهده می شود. در این حالت حیوان شکمش را به زمین می چسباند و دست ها و پاهایش را به حالت کشیده در می آورد که در نتیجه ی این کشش حالت فرورفتگی در پهلوهای حیوان مشاهده می شود. در این تست، 10  دقیقه پس از تزریق، در دو بازه ی زمانی 10 دقیقه ای تعداد کشش هایی که حیوان در بدن خود  ایجاد می کند شمرده می شود ( پس کل تست 30 دقیقه است).

Formalin test: این تست 2 فاز دارد . 5 دقیقه ی ابتدای آزمایش فاز اول است و نشان دهنده درد حاد است. فاز دوم بعد از 15 دقیقه شروع می شود و تا 60 دقیقه طول می کشدکه نشان دهنده ی درد مزمن می باشد.

(15-60 min for rate & 10 -30 min for mice)

برای انجام این تست ml 50 از محلول فرمالین 5/2تا 5 درصد را به صورت زیرجلدی در کف پای موش تزریق کرده و حیوان را تحت نظر می گیریم . Score بندی این تست بسیار مهم است ( اما گویا برای امتحان اینطور نیست) زمان را به بازه های 5 دقیقه ای تقسیم کرده و این 5 دقیقه را مطابق جدول زیر به بازه های 1 دقیقه ای وهریک دقیقه را به چهار بازه ی 15 ثانیه ای تقسیم می کنیم. سپس واکنش های حیوان مورد آزمایش را Score بندی می کنیم به این صورت که اگر هیچ واکنشی نشان نداد 0 = Score اگر کمی پنجه اش را جمع کرد 1= Score ،‌اگر پای خودرا کاملا جمع کرد 2= Score و اگر رفتارهایی مثل licking , itching , grooming و ... داشت 3= Score در نهایت برای pain rating یک موش از فرمول زیر استفاده می شود:

Pain Rating = 1*T1+2*T2+… /Time blocks  

هرجا که حیوان Score یک گرفت در یک ضرب می کنیم و هرجا 2 گرفت در دو ضرب می کنیم و به همین ترتیب و سپس مجموع این اعداد را بر کل بازه های زمانی تقسیم می کنیم. از این محاسبه عددی به دست می آید که میانگین 5 دقیقه اول برای یک موش است . سپس میانگین 5 دقیقه ی اول همه موش ها به عنوان شاخصی از احساس درد در 5 دقیقه ی اول گزارش می شود.

 

 

آدرس: تهران

تلفن:09905770826

دورنگار:

از طریق ارسال ایمیل با ما در ارتباط باشید